24 Eylül 2022 Cumartesi
Moskova
Kısa Kısa

Ekonomistler Ukrayna için 4 senaryo yazdılar

Moskova Devlet Üniversitesi ve Rusya Bilimler Akademisinin uzmanları Ukrayna’nın ekonomisinin gelişebileceği 4 senaryosu yazdılar.

Ekonomistler Ukrayna için 4 senaryo yazdılar
A- A+

Ülkenin GSYİH’inin bir yıl içinde yüzde 2-2,5 oranında düşerken Enflasyonun yüzde 16-20 olacağı kısıtlı default senaryosu, anılan 4 senaryodan en olasılıklı senaryosudur.

Evromaydan’dan  iki yıldan sonra Ukrayna yine zor bir durumdadır: Devlet Başkanı ile Başbakan arasındaki gergin ilişkiler ve  iktidardaki koalisyonun bölünmesi reformların gerçekleştirilmesi frenlenmesine ve Uluslararası Para Fonu tarafından yapılan finansal yardımın durdurulmasına neden oldu.  Ayrıca geçen hafta Rusya tahviller üzerine 3 milyar dolar ödenmemesi nedeniyle İngiliz Mahkemesinde Ukrayna’ya karşı vaat ettiği dava açtı.    

Moskova Devlet Üniversitesi ve Rusya Bilimler Akademisi Ekonomik Fakültesinin iki bilim ve eğitim merkezi tarafından hazırlanan ortak araştırmanın yazarları, mevcut şartlarda Ukrayna’nın borçlarını normal bir şekilde ödemeyeceği risklerinin büyük olduğunu düşünüyorlar.  Araştırma,  Küresel Ekonomi Merkezi Eş Müdürü Sergey Afontsev’in başkanlığında ve Rusya’nın eski  ekonomik kalkınma bakan yardımcısı  Andrey Klepaç’ın (Moskova Devlet Ünivarsitesi Ekonomi Fakültesi Makroekonomik politika ve stratejik yönetim bölümü başkanıydı) desteğiyle hazırlandı.    

Borç sorunu

Mart 2015 yılında Uluslararası Para Fonu Ukrayna için 17,5 milyar dolar tutarındaki finansal yardım paketini onayladı. Ancak araştırmanın yazarları, bu tedbirlerin hafifletici karaktere sahip olduğundan emindirler.  Yazarlar ‘İlgili tedbirlerin gerçekleştirilmesi  iyi şartlarda 2020 yılına doğru borcun GSYİH’in yüzde 71’ine kadar azalacağını teşvik edebilmesi, borç göstergesinin sadece 2014 yılındaki seviyeye döneceği anlamına gelecek’ diye yazdılar.  Ukrayna Maliye Bakanlığının bu ay bildirdiği gibi 2015 yılının sonunda Ukrayna’nın kamu borcu GSYİH’in yüzde 79’uydu.

Ekonomistlere göre 2014 yılında GSYİH’in yüzde 95,1’i ve yüzde 184,5’i olan kamu ve özel dış borçların toplam olarak GSYİH’in yüzde 122,8’ine kadar (veya yıllık ihracat hacminin yüzde 260’ı) hızla artması durumu kötüleştirir. Ek olumsuz faktör,  yerli organların borçlarının açığıdır. Ekim 2015 yılında Kiev’in 250 milyon dolar tutarındaki borcunun ödeyememesi sonucunda Kiev’in kredi derecelendirmesinde düşmeye başladı. Moskova Devlet Üniversitesinin uzmanlarına göre birçok yerli borçlular buna karşı karşıya kalabilir.  Araştırmada belirtildiği gibi  Ukrayna’nın ekonomisinde 4 oalsılıklı gelişme senaryosu var. Onlardan hangisinin gerçekleşeceği, Ukrayna tarafına ve Ukrayna’nın kilit ortaklarının vereceği kararlara bağlı olacak.

Kısıtlı veya büyük ölçüklü default

Senryolardan biri, kısıtlı default senaryosudur. Hem dış borcu ödeme sürelerinin ihlal edilmesi hem de bütçe masraflarının yüzde 20-30 oranında azaltılması; kamu sözleşmelerdeki borçların, emeklilik maaşlarının ve devlet memurlarının maaşlarının geç ödenmesinden oluşan bütçe krizi şartlarında borcun zorla yeniden yapılandırması ve enflasyonun hızlanması, ticaret hacminin özellikle Avrasya Ekonomik topluluğunda (Rusya, Beyaz Rusya, Kazakistan, Ermenistan ve Kırgızistan AET üyeleri) azalması  söz konusudur.

Moskova Devlet Üniversitesi ve Rusya Bilimler Akademisi uzmanları, bu senaryonun gerçekleşeceği ihtimalini  yüzde 75 olarak değerlendiriyorlar.  Gerçekleşme şartları arasında Ukrayna’nın Rusya’ya borçlarını ödeyememesi (zaten oldu), kredi koşullarının yerine getirilmemesinden dolayı İMF’den kredinin bir kısmının gecikmesi, rusya ile serbest ticaret yapmaktan vazgeçme, iki ülke arasında yaptırım çatışmasının güçlenmesi, Ukrayna’nın bütçesinin gelir ve gider kalemleri arasındaki uçurumun genişlemesi var.

İhtimali yüzde 20 olarka değerlendirilen ikinci ve karamsar senaryo,  büyük ölçüklü default öngörmektedir: Dış borcun ‘büyük kısmını’ ödemekten vazgeçme, emeklilik maaşlarının ve devlet memurlarının maaşlarının ödenmemesi, enflasyonun hızlanması, ticaret hacminin hızlı azalması, ‘enerji kaynaklarının ithalat hacmini Ukrayna ekonomisinin ve kamu altyapısının normal çalışması için yetersiz miktara kadar azaltılması’.  Bu senaryo, İMF’in gereksinimlerin yerine getirilmeme nedeniyle finansal yardımın durudurulması,  askeri masrafların hızlı artması, ülkenin doğusundaki durumun gerginleşmesi sonucundaki vergi matrahının azalması, Ukrayna ile AB arasındaki Ortaklık Anlaşması çerçevesinde yükümlülüklerin yerine getirilmemesi, rusya ile ticarette karşılıklı engellerin korunmasına bağlıdır.  Ukrayna’nın makroekonomik göstergelerinin ülke İMF gereksinimlerine uymayacak kadar belli olması durumunda bu varyant mümkün olacak.

Kısıtlı default şartlarında GSYİH’in azalması yüzde 2-2,5, büyük ölçüklü default şartlarında ise yüzde 7-9 olacak. Grivnanın devülasyonu ve enflasyonun hızlanması (iki senaryo sırasıyla yüzde 16-20 ve yüzde 40-45) sonucunda halkın gerçek gelirleri düşecek.  Sosyal transferlerin hacimleri azalacak, bütçe açığı artacak, Avrasya Ekonomik Birliğinin piyasalarına yönelik olan  ihracat üretimleri kapatılacak ve dolayısıyla çalışanlar işsiz kalacaklar. İç talep sorunlarının artması, kur dalgalanması ve alınan kdedilerin ciddi yetersizliğinden kaynaklanan ve artan belirsizliğin artması nedeniyle ekonomide yatırım hacmi azalmaya devam edecek:  kısıtlı default şartında düşüş yüzde 5-7, büyük ölçüklü default şartında ise yüzde 10-12 olacak. Ukrayna’nın Rusya’ya ve AB’ye yaptığı ihracat hacmi  azalacak: Kısıtlı default şartında 2,4 milyar dolar ve 2,5 milyar dolar, büyük ölçüklü default şartında ise 3,4 milyar dolar ve 4,9 milyar dolar tutarındaki düşüş olacak.

Ekonominin göstergelerini 2013 yılındaki seviyeye getirmek için kısıtlı default şartında en az 3 yıllık süre, büyük ölçüklü default şartında ise en az 5 yıllık süre gerekecek, kriz önceki 2008 yılındaki göstergilere ise 2020 yılından önce varılamaz. Araştırmanın yazarları ‘Ukrayna ekonomik kalkınma için en az 12 yıl harcayacak. ’ diye yazdılar. 

Ukrayna’nın ekonomisinin 2016-2018 yıllarında gelişmesinin senaryoları

Makroekonomik ve finansal göstergeler

Senaryolar

Aralık 2015 yılındaki statükoya dönme

Kısıtlı default

Büyük ölçüklü default

Koordineli yardım

Yıldan yıla GSYİH’in değişmesi %

0-2

-2-2,5

-7- -9

3-5

Yıldan yıla asıl sermayeye yapılan yatırımlar%

-5

-5- -7

-10- -12

5 üstü

Yıldan yıla değişen enflasyon %

14-16

16-20

40-45

4-6

Konsolide bütçe açığı, GSYİH’nin %’ü

3,5-4

4-5

10-12

-3

Ukrayna Milli Bankasının yıl sonunda rezervleri, milyar dolar

10-15

8-12

5-6

35-40

Dolar fiyatı, bir dolar başına verilen grivna sayısı

22-25

25-30

33-37

15-20

Dış ticaret saldosu, milyar dolar

-3- -3,5

-2- -2,5

-1-1

8-9

Kaynak: ‘Ukrayna’da borç krizinin gelişmesinin makroekonomik sonuçları. Senaryolu analiz’ analitik raporu

Sorun ortakları

Moskova Devlet Üniversitesi Ekonomik Fakültesi Dekanı Aleksandr Auzan ‘Tehlike, finansal sisteminin defaultinden değil AB ile Avrasya Ekonomik Birliği arasında nüfusu büyük ve perspektifleri olan, artan felaket hainde bulunan büyük bir ülkenin olmasından da kaynaklanır. Sonuçlar,her türlü  teknolojik zincirlerin, iş cirosunun, avrupa ile rusya arasındaki ticari ilişkilerin ihlal edilmesinden sonra ortaya çıkacak’ diye belirtti.

Araştırmanın yazarlarına göre büyük ölçüklü defaultun meydana gelmesi durumunda bile  AB’nin kamu borca dair direkt ve onarılamaz kayıpları 1,5 milyar doları aşmayacak. Onarılamaz kayıplar, Rusya için kısıtlı default şartında 3,6 milyar dolar, büyük ölçüklü default şartında ise 4,55 miltar dolar olabilir. Avrasya Ekonomik Birliğine üye ülkelerinden sadece Rusya Ukrayna’ya krediler verdiği için ‘Ukrayna’da yaşanacak defaultun direkt sonuçları ekonomik birliğinin diğer üyelerini  etkilemeyecek’.

Kamu defaultun dolaylı sonuçları daha ciddi olacak.   

Moskova Devlet Üniversitesi uzmanlarının yazdıkları gibi Ukrayna Milli Bankasının verilerine göre Ukrayna’nın finansal sektörünün dış borçlarından yüzde 8,3’ü, gerçek sektörün dış borçlarından (6,2 milyar dolar) yüzde 10,6’sı ve doğrudan yabancı yatırımlar çerçevelerinde şirketler arası yükümlülüklerden yüzde 24,9’u Euro cinsindedir. Yarısından fazlası default tehlikesi altında olacak toplam 9,6 milyar dolardan fazla söz konusudur. Araştırmanın yazarlarının belirttikleri gibi doğrudan yabancı yatırımların (Avrasya Kalkınma Bankasının ‘BDT ülkelerinin karşılıklı yatırımlarının izlenmesi’ projesende belirtilen verilere göre yaklaşık 14,7 milyar dolar) el konulabilmesi, rusya için ek tehlikedir ancak böyle gelişmenin olasılığı kamu borcunun ödeyememenin sonuçlarına değil siyasi faktörlere bağlıdır.

Defaultun etkilerinin yaydığı iki kanal, ticaret ve göçtür. Ukrayna’da kısıtlı defaultun yaşanması durumunda Rusya ve Avrupa’nın ihracatçılarının kayıpları  sırayla 1,7 milyar dolar ve 3,4 milyar dolar olacak.  Araştırmanın yazarlarının yaptıkları değerlendirmeye göre büyük ölçüklü default ise,  Avrupa’nın Ukrayna’ya ihracatının 8,2 milyar, Rusya’nın ihracatının ise 3,6 milyar dolar azalmasına neden olacak. Yazarlar ‘Rus ihracatçılarının karşılanmayacak kayıpları senaryoya göre yaklaşık 1 milyar ve 2,2 milyar dolar olabilir, Avrupalı ihracatçıların karşılanmayacak kayıpları sırayla 1,6 milyar dolar ve 4,1 milyar dolar olabilir’ diye belirttiler.    

Ukrayna’nın ihracatındaki düşüş ürünlerin alternatif kaynaklarını arama masraflarına yol açıyor. Aleksandr Auzan ‘Yaptırımlar tarafından ihlal edilen ticari etkileşime şimdi defaultun bozacağı finansal etkileşim eklenecek.  Ne kalacak? Üretimler: Orada üretimler sınırın iki taraıfında var. İthal ikamesinden ne kadar istersek konuşabiliriz fakat sıkı işbirliğinin olduğu alanlarda bu konuda cissi sorunlar var’ diye konuştu.   

Araştırmanın yazarlarına göre Ukrayna’dan sivil mühendisliği ürünlerinin ihracatının azalması Rusya için kritik derecede önemli olacak. 2013 yılına kadar kritik mühendislik ithalat hacmi 2 milyar dolar olarak değerlendirildiyordu.  Uzmanlar böyle şartlarda  Rusya’nın karşılanmayacak kayıplarını kısıtlı defaultun olması durumunda 0,3 milyar dolar, büyük ölçüklü defaultun olması durumunda 0.5 milyar dolar olarak değerlendiriyorlar. AB için Ukrayna ithalat ikamesinden kaynaklanan karşılanmayacak kayıp hacmi  sırayla en fazla 0,3 milyar dolar ve 0,6 milyar dolar olacak.

Büyük ölçğklü default senaryosu çerçevesinde Ukrayna’dan krizin teşvik ettiği göç potansiyelinin  1,6 milyon kişi olması, Avrasya Ekonomik Birliği için 0,3 milyar dolar (onlardan büyük kısmı Rusya’ya düşecek) ve AB için (mültecilerin yerleştirilmesinin yüksek maliyeti göz önüne alınarak) 5,7 milyar dolar tutarındaki ek harcamalar demektir.  

Defaultsuz senaryo

Uzmanlar, Aralık 2015 yılındaki statükoya dönmenin yani Ukrayna’nın Rusya’ya olduğu borcunu ödeyebileceği, İMF’den tam olarak yardım alabileceği,  ticari kreditörlere borçların yeniden yapılandırılan çerçevesinde tüm yükümlülükerini yerine getireceği ve Rusya ile serbest ticaret rejimine döneceği senaryonun  ihtimalini hemen hemen 0 olarak değerlendiriyorlar. 

Ukrayna’daki krizi açıklayan rakamlar

2015 yılının sonunda Ukrayna’nın kamu borcu, GSYİH’in yüzde 79’uydu

Son altı ay içinde (24 Ağustos 2015 - 24 Şubat 2016 döneminde) grivna dolar karşısında yüzde 21,8 oranında düştü

Geçen yılın üçüncü çeyreğinin sonunda Ukrayna’da 1,73 milyon işsiz vardı

2015 yılında (Aralık 2014 yılına kıyasla Aralık 2015 yılı) enflasyon oranı yüzde 43’tü

2015 yılında gerçek gelir yüzde 22,7 oranında düştü

Geçen yıl perakende ticaret hacmi yüzde 21 oranında azaldı

2015 yılında sanayi üretimi  yüzde 13 oranında azaldı

Ukrayna Ekonomik Kalkınma Bakanlığının ön değerlendirmelerine göre 2015 yılında gerçek GSYİH yüzde 10 oranında düştü

Ukrayna Ekonomik Kalkınma Bakanı Ayvaras Abromaviçüs’ün yaptığı değerlendirmeye göre Ukraynalı üreticilerin rusya ile sürülen yaptırım savaşından, tarifelerin ve vergilerin artırılmasından olasılıklı kayıpları 420-600 milyon dolar.

2015 yılında Ukrayna’nın savunma ve güvenlik harcamaları 1,5 kat arttı

Kaynak: Ukrayna İstatistik Kurumu,  Ukrayna Ekonomik Kalkınma Bakanlığı,  Ukrayna Maliye Bakanlığı, Bloomberg

Bu varyant 2016-2018 yıllarında yüzde 1,5-2 oranında büyüyen GSYİH’in artışının kısıtlı olacağına yol açabilir.  Ancak bu varyant, kamu maliyetinin istikrarını korumak için gereken bütçe tasarruf tedbirleri tarafından teşvik edilen efektif talepteki düşüşe bağlıdır.  Bu durumda bütçe açığı GSYİH’ten yüzde 3,5-4’ü olacak.  Dış ticaret dengesi 3-3,5 milyar dolar olurken olumsuz kalacak.

Yazarlar, Ukrayna’ya koordine edilmiş uluslararası yardımın edileceği dördüncü senaryonun ihtimalini yüzde 5 olarak değerlendirdiler.  Moskova Devlet Üniversitesinin ekonomistleri,  Ukrayna’nın hem dış hem de iç yükümlülüklerini  yerine getirebilmesini sağlayan iki yıllık acil anti-defult yardımı 30-34 milyar dolar olarak değerlendirdiler.  2008 yılındaki kriz önceki göstergelere ulaşılması için ‘en az gereken’ 55-60 milyar dolar tutarındaki ‘iyileştirici yardım’ da var. Son olarak ülkeyi büyüme yoluna getirecek ve 2008 yılına kıyasla göstergelerini iyileştirecek olan 82-90 milyar dolar tutarındaki ‘kalkınma rezervleri’ var.

Böylece uzmanlar,  2016-2017 yıllarında Ukrayna’nın ‘milli ekonomisinin az ya da çok iddialı hedeflerine ulaştırılması için’ gereken fonları 167-183 milyar dolar olarak değerlendiriyorlar. Böyle gelişmelerde Ukrayna’nın ekonomisi bir yıl içinde yüzde 3-5 oranında, yatırımlar yüzde 5 oranında artabilir, yıllık enflasyon oranı  yüzde 6 olabilir, bütçe yüzde 3 oranındaki fazlalıkla gerçekleştitilebilir, dış ticaret dengesi ise olumlu olup 8-9 milyar dolara varacak.

Kısıtlı default senaryosunun gerçekleşmesi durumunda anti-default yardımın asgari hacminin Rusya ve AB’nin toplam kayıp hacminden iki kat daha çok olması,  bu yardımın verilmesi için sebepleri yaratmıyor. Ancak büyük ölçüklü default senaryosunun gerçekleşmesi durumunda AB’nin kayıpları her yıl AB tarafından verilen anti-default yardım hacmiyle karşılaştırılabilir. Moskova Devlet Üniversitesinin uzmanları, Rusya’nın ise ‘yardım verenler koalisyonu’ içinde olmak için AB’nin finansal piyasaları (finansal yaptırımların ortadan kaldırılması) ve Ukrayna’nın Rusya’ya borçlarını tam olarak ödeyeceği net garantileri gibi ek finansal teşviklere ihtiyaç duyacağını düşünüyorlar. 

Rusya ve Avrupa’nın Ukrayna’ya finansal yardım vermelerinin ne anlamları var? Auzan ‘Birincisi, sınırları yanında genişleyen kara deliğin bulunması Polonya, Almanya, Beyaz Rusya ve Rusya için hiç iyi birşey değil. İkincisi, bu ülkeler arasındaki ilişkilerde dönüm noktası haline gelebilir’ diye belirtti. Auzan’a göre Minsk sürecinin ekonomik unsuru ortaya çıkması durumunda başarılı bir şekilde tamamlanma şansı artacak. Ekonomist ‘Eğer bu sadece askeri ve siyasi bir süreçse ilerlemeyeceğini göreceğiz. Orada büyük bölgenin daha geniş çıkarlarının olduğu ekonomiik bir sebep ortaya çıktığı halde belki de birşey olacak ’ dedi. 

Kaynak: RBC

Haberi Paylaşın


UA-3754761-52 Rusya'da Bugün